Op 9 april 2026 heeft het Voedingscentrum een vernieuwde versie van de Schijf van Vijf gepresenteerd. Deze bekende richtlijn helpt Nederlanders als sinds 1953 bij het maken van gezonde, duurzame én veilige voedselkeuzes. De update sluit aan bij de nieuwste wetenschappelijke inzichten en vertaalt die naar praktische adviezen voor verschillende leeftijden, leefstijlen en eetvoorkeuren.
Wat is de Schijf van Vijf?
De Schijf van Vijf is al tientallen jaren het fundament van het Nederlandse voedingsadvies. Het model bestaat uit vijf vakken die samen de basis vormen voor een uitgebalanceerd eetpatroon:
- Groente en fruit
- Brood, graanproducten en aardappelen
- Zuivel, noten, vlees en vis
- Smeer- en bereidingsvetten
- Dranken
Er is in 2026 veel veranderd in de details en de verhoudingen tussen dierlijke en plantaardige producten en daarom is de schijf opnieuw aangepast.
Hoe wordt de Schijf van Vijf bepaald?
De vernieuwde Schijf van Vijf is ontwikkeld door het Voedingscentrum in nauwe samenwerking met het RIVM en op basis van de recentste Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Waar eerdere edities vooral gericht waren op gezondheid, speelt nu ook de impact op milieu en voedselveiligheid een even grote rol.
Bij het opstellen van de nieuwe aanbevelingen heeft het Voedingscentrum uitgebreide berekeningen uitgevoerd. Er is gekeken naar:
- de voedingsstoffen die mensen nodig hebben voor een gezond lichaam;
- de milieubelasting van voedsel, zoals broeikasgasuitstoot en watergebruik;
- de veilige grenzen voor blootstelling aan schadelijke stoffen als PFAS en zware metalen.
Petra Verhoef, directeur van het Voedingscentrum, verwoordde het zo: “Gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid horen bij elkaar. De vernieuwde Schijf van Vijf laat zien dat we goed kunnen zorgen voor onszelf én voor de aarde.”
Wat is er veranderd?
Hoewel het vertrouwde beeld van de vijf vakken behouden blijft, zijn de aanbevolen hoeveelheden binnen de vakken aangepast. De grootste verschuiving zie je bij de eiwitbronnen, wat we ook het ‘roze vak’ noemen.
Belangrijkste veranderingen:
- Meer peulvruchten: de hoeveelheid stijgt van circa 150 gram naar 250 gram per week. Linzen, bonen en kikkererwten spelen dus een grotere rol op het bord.
- Minder vlees, vooral rood vlees: het maximum daalt van 500 naar 300 gram vlees per week, waarvan niet meer dan 100 gram rood vlees (zoals rund of varken).
- Minder kaas: de aanbevolen hoeveelheid halveert van 40 gram naar 20 gram per dag. Wat neerkomt op ongeveer één plakje kaas.
- Meer plantaardige alternatieven: het advies is om zuivel vaker af te wisselen met verrijkte plantaardige varianten.
Het Voedingscentrum heeft bovendien richtlijnen verder verfijnd per doelgroep zoals man of vrouw, jong of oud, en afhankelijk van eetvoorkeuren. Via de online-tool De Schijf van Vijf voor jou kan iedereen eenvoudig zien wat bij zijn of haar persoonlijke situatie past, of je nu vlees eet, pescotariër bent of volledig plantaardig eet.
Waarom een update nodig was
Voedingswetenschap staat niet stil. In de afgelopen jaren zijn nieuwe inzichten ontstaan over hoe voeding gezondheid en milieu beïnvloedt. De Gezondheidsraad publiceerde eind 2024 nieuwe adviezen waarin duurzamere eiwitbronnen en minder dierlijke producten een grotere rol kregen. Die adviezen zijn nu doorgevoerd in de Schijf van Vijf.
Het Voedingscentrum benadrukt dat het model niet meewaait met trends of hypes. Alleen goed onderbouwde, langdurig onderzochte bevindingen krijgen een plek. Zo blijft de Schijf van Vijf een betrouwbaar kompas tussen alle kortdurende dieethypes.
Van theorie naar praktijk
Toch is het verschil tussen wat mensen zouden moeten eten en wat ze daadwerkelijk doen nog groot. Volgens gedragsdeskundige Liesbeth Velema speelt niet alleen kennis, maar ook gewoonte, smaak, cultuur en de verleidelijke voedselomgeving een belangrijke rol. Daarom zet het Voedingscentrum in op kleine, haalbare stappen. Een simpele vervanging, zoals witbrood voor volkoren of vlees voor linzen, kan al een groot effect hebben. Stap voor stap werken aan verandering blijkt op de lange termijn veel duurzamer dan alles in één keer willen omgooien (precies wat we doen in de B.U. Kickstart Challenge…).
Wat betekent dit concreet voor je bord?
Voor volwassenen tussen de 18 en 50 jaar die vlees en vis eten, ziet een weekmenu er volgens de nieuwe Schijf van Vijf globaal zo uit:
- 250 gram peulvruchten per week (ongeveer twee maaltijden)
- Maximaal 300 gram vlees, waarvan hooguit 100 gram rood vlees
- Een portie vis per week, liefst vette vis zoals zalm
- Dagelijks een handje ongezouten noten
- 20 gram kaas per dag, in plaats van 40 gram
- Ruim groente (250 gram) en fruit (200 gram) per dag
Zo ontstaat een eetpatroon dat zowel gezond als toekomstbestendig is. Beter voor hart en bloedvaten, maar ook minder belastend voor het klimaat.
Samen naar een gezonder voedselsysteem
Het Voedingscentrum benadrukt dat niet alleen consumenten, maar ook overheden, voedselproducenten en supermarkten invloed hebben op eetgedrag. Als gezonde en duurzame keuzes makkelijker en betaalbaarder worden, volgen consumenten vanzelf.
De vernieuwde Schijf van Vijf is dus meer dan een voedingsadvies: het is een richtingwijzer naar een leefbare toekomst, waar goed eten hand in hand gaat met zorg voor mens, milieu en maatschappij.
bronnen: